Het niets weten

Onderweg ben ik, in een opleiding tot systemisch paardencoach.

De afgelopen jaren ben ik voornamelijk paardentrainer geweest, professioneel paarden zadelmak maken, lesgeven, trainen, (op)fokken, van problemen met trailers en soms ook van problemen met mensen afhelpen. Mijn hele leven leef ik al met en voor de paarden en op sommige momenten voel ik mij zo verbonden met ze, dat er magische momenten plaatsvinden. Paarden hebben mij altijd enorm kunnen confronteren, inzichten gegeven en bovenal geleerd over het (over)leven binnen systemen. Als geen ander dier zijn paarden al vanaf oudsher afhankelijk van hun kudde om te overleven. Paarden hebben zich in deze moderne wereld aangepast en laten aan ons de meest pure vorm van het leven in een ‘kudde’ zien. Ze vormen hun kudde met andere paarden, met mensen, geiten, kippen, eigenlijk met alles wat er maar in hun omgeving beschikbaar is. Paarden zijn in het systeem, altijd en overal.

Het begeleiden van mensen met paarden houdt mij al jaren bezig, voornamelijk vanuit het paard gezien. In 2009 ben ik mijn eigen bedrijf Paard & Jij begonnen, toen nog in Friesland, waar ik geboren en getogen ben. Zo’n 8 jaar geleden ben ik met een aantal paarden naar Noord Holland vertrokken om een stal te beginnen vlakbij de duinen en het strand. Ik heb naast mijn eigen paarden doorlopend trainingspaarden of ‘projecten’ op stal, en kom de afgelopen jaren ook veel op andere stallen om lessen en advies te geven. Vaak komen we er achter dat de problemen die volgens een eigenaar bij het paard zitten of horen, helemaal niet enkel en alleen van het paard zijn of individueel bij dat paard horen. Bepaalde uitingen of veranderende ‘feiten’ in gedrag zijn namelijk vaak na enkele dagen of weken in het trainingsproces al waarneembaar bij de paarden. En niet alleen bij de paarden, bij de mensen waren er vaak ook veranderingen in gang gezet, privé, in relaties of op het werk.

Het aanpassingsvermogen van paarden en daarmee hun overlevingsvermogen om zich in een kudde staande te houden, gaat ver voorbij onze huidige mensenwereld. Ze zoeken als het ware de weg van de minste weerstand, passen zich aan daar waar het nodig is voor hun overleving én de overleving van hun kudde. Ze reageren constant en direct op hun omgeving en alles wat zich daarin bevindt. Het ene paard is meer ‘geaard’ dan het andere, of vlotter in balans, duidelijker of juist subtieler in de communicatie. Maar allemaal voeren ze hun rol uit in de kudde die nodig is op en voor dat moment.

De stap van lesgeefster naar coach in een paardenbak leek mij in eerste instantie helemaal niet zo groot. Want in mijn lessen had ik het namelijk zo vaak over karaktereigenschappen die elkaar ‘verhelpen’ of versterken, vroeg ik door over de oorsprong van zowel menselijk- als paardengedrag en was ik constant bezig met de verbinding en communicatie tussen paard en mens. Niets was minder waar. In coaching voel ik mij vaak als een soort stoethaspel op glad ijs. Ik lees, kijk, oefen en leer op de praktijkdagen… Ik ben nu een half jaar onderweg en de zin; ‘hoe meer ik weet, hoe minder ik weet’ is zo toepasbaar. Ik weet dat ik niets weet (Socrates). Meer dan eens denk ik: ik doe en denk vanaf nu helemaal niets meer, ik kijk alleen… observerend, verwonderend, waarnemen met heel mijn lijf. Om er vervolgens achter te komen dat ik toch weer gedacht had…

Een voorbeeld uit de praktijk, en het denken te weten zonder het te weten:

Het paard is ongeïnteresseerd aan de rand van de bak op zoek naar grasjes. Hij heeft zijn hoofd naar beneden, zijn kont naar mijn cliënt toegedraaid en maakt totaal geen aanstalten om contact te maken. De cliënt, ik noem haar even Roos, staat met haar handen in haar zakken een beetje ongemakkelijk te grijnzen, afwisselend kijkend van mij naar het paard. We hebben net een inleidend gesprekje gehad aan de rand van de bak. Het paard stond tevreden bij ons en af en toe aaide ze het over zijn hoofd, wat hij zich liet welgevallen. Roos vertelde over haar relaties met mannen en dat iedere keer als de mannen oprecht verliefd op haar werden, ze iets deed of zei (expres, zegt ze zelf) waardoor die mannen het hazenpad kozen. Ze is nu 26 jaar en vindt dat ze wel toe is aan een vaste, serieuze langere relatie. Ik vroeg haar te verbinden met haar vraag of onderwerp en een plek te kiezen in de bak waar ze zich goed voelde staan. Ze liep de bak in, koos een plek en keek vol verwachting naar het paard.

Roos is één van mijn oefen-cliënten, ik heb een aantal kennissen waarmee ik mag oefenen met paardencoaching en dat is echt ontzettend leerzaam. Vlieguren makend schiet ik soms nog vol in mijn onzekerheid van ‘kan ik dit wel‘ en ‘ik doe maar wat hier’. Mijn eerste gedachte is, kijkend naar dit plaatje van het ongeïnteresseerde paard: Het paard wil hier helemaal niet zijn of aan meewerken. En gelijk daarna: Ik wil het paard hier niet voor gebruiken, ik ga de sessie stoppen en het paard terugzetten in de kudde. Dan proberen we het later nog wel een keer. In sneltrein vaart ging ik in mijn hoofd nog even de oefening voor mijzelf na en probeerde met een goed geformuleerde systemische zin te komen. Om te testen. Uiteindelijk besloot ik gewoon te zeggen wat ik zag tegen Roos. “Ik zie dat het paard uit verbinding gaat, waar herken je dat van?” Roos verstrakt, ze keert naar binnen en kijkt naar de grond. Vervolgens haalt ze adem en begint aan een spraakwaterval. Ze vertelt, bijna zonder adem te halen, dat haar vader vroeger het gezin had verlaten en geen contact meer had gezocht. Zij en haar moeder bleven alleen achter en dit is zo gebleven totdat ze uit huis ging. Ze was 4 jaar oud destijds en heeft altijd verlangd naar contact en de aanwezigheid van haar vader. Het contact is onlangs hersteld, en hoewel ze daar dolgelukkig mee is, vindt ze de kant van het verhaal van de vader verwarrend. Ze begint te huilen en slaat haar eigen armen om zich heen, als een kind dat zichzelf troost. Dit vind ik altijd als coach een lastig moment, wat te doen. Gelukkig is daar weer het paard waarop ik altijd mag vertrouwen en op kan bouwen.

Vanaf het moment dat ze is gaan vertellen is het paard namelijk in beweging gekomen. Het paard liep een halve ronde om haar heen en ging achter haar rechterschouder staan met zijn hoofd laag naast haar schouder. Hij staat daar, kalm, geaard en steunend! Ik maak Roos attent op het paard dat daar zo stabiel en rustig achter haar staat. Dan probeer ik haar in de ‘veulenpositie’ bij het paard te brengen. Ik leg mijn hand op haar rug en samen lopen we tot naast het paard. Ik laat haar daar staan en zodra ik voel dat ze gegrond staat neem ik zelf een paar stappen achterwaarts. Roos blijft voorzichtig naast het paard staan. Kwetsbaar en open maar ik zie ook zelfbescherming. Het paard verroert zich niet, hij haalt alleen diepe rustige ademhalingen, in en uit, in en uit. Ik zeg tegen Roos dat als ze een beweging in zichzelf voelt, ze die mag volgen. Na een tijdje steekt ze haar hand uit en aait het paard over zijn rug. Weer is de enige zichtbare reactie van het paard zijn kalme diepe ademhaling. Dan steekt Roos ook haar andere hand uit en langzaam buigt ze zich naar het paard toe. Ze heeft nu haar rechterarm over de rug van het paard geslagen en haar andere arm langs haar lichaam terwijl ze met haar linkerhand langs de buik van het paard strijkt. Ze leunt nog dichter tegen het paard aan, en vleit zachtjes haar betraande wang tegen de warme vacht van het paard. Ze mag leunen op het paard, hij blijft staan en ze staan daar samen in complete verbondenheid en ontspanning.

Het paard wilde helemaal niet weg of niets met de sessie te maken hebben, het reageerde gewoon op de energie. Hij deed precies wat nodig was in deze kudde van het moment. Na de sessie zijn we alle drie ontspannen, zacht en stil. Ik ben blij en dankbaar dat ik dit inzicht heb verkregen vandaag, en kijk vol dankbaarheid en bewondering naar het paard en het werk dat ik sinds kort mag doen.

Ik weet het dan wel niet, maar ik voel het wel.

Eén antwoord op “Het niets weten”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *